Στο πρωτόγονο περιβάλλον, ο άνθρωπος ακολουθούσε την ακριβώς αντίθετη πορεία από εκείνη που οι κοινωνιολόγοι προέβλεπαν για τη σύγχρονη μεταπολεμική κοινωνία (E. W. Barges και H. J. Locke: «Η οικογένεια βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο, από το θεσμό στον συντροφισμό»). Στα τέλη της νεολιθικής εποχής, περνούσαν από το συντροφισμό στο θεσμό.
Είχε έρθει η ώρα για τη μεγάλη σύγκρουση: της οικογένειας εναντίον του γένους. Η διμελής οικογένεια, ζευγαρωτή ή μονογαμική, δε σκόπευε να μοιράσει με το γένος την ιδιοκτησία που απέκτησε με την προσωπική εργασία. Η κοινοβιακή ιδιοκτησία υποχωρούσε μπροστά στην ατομική. Η εξέλιξη αυτή όμως μετέτρεπε την οικογένεια σε οικονομική μονάδα. Στο κοινόβιο, καθένας είχε τα προσωπικά του σύνεργα. Προσέφερε ίση με τον άλλον εργασία και βρισκόταν σε ίση με τον άλλον θέση. Στη νέα οικογένεια, τα παραγωγικά εργαλεία, εκτός από τα απαραίτητα για την επιβίωση, προσέφεραν και ανταλλάξιμο πλεόνασμα που μετατρεπόταν σε ιδιοκτησία: αντρική ιδιοκτησία. Η γυναικεία εργασία εξασφάλιζε στη γυναίκα του κοινοβίου ισότητα, επειδή ήταν «κοινωνική εργασία», το αποτέλεσμα της οποίας γεύονταν όλοι. Στο πλαίσιο της ζευγαρωτής και της μονογαμικής οικογένειας η γυναικεία εργασία μετατράπηκε σε υπηρεσία προς τον άντρα.
Ο άντρας ήθελε να μείνει η ιδιοκτησία του στα παιδιά του και όχι στο γένος της γυναίκας του. Η μητρική γραμμή συγγένειας ανατράπηκε. Αντικαταστάθηκε από την πατρική. Και από τη στιγμή εκείνη, η γυναίκα κατέληξε ανταλλάξιμο είδος. Η οικογένεια μπήκε σε νέα φάση. Έγινε πατριαρχική. Και αυτό σήμαινε ότι ο άντρας ενδιαφερόταν πια για τη διαφύλαξη της πατρότητας των παιδιών της γυναίκας ή των γυναικών του. Εκείνη ήταν η αδιαμφισβήτητη μητέρα. Του χρειαζόταν να εξασφαλίσει ότι και ο ίδιος ήταν εξίσου αδιαμφισβήτητος πατέρας. Η συζυγική πίστη ανυψώθηκε σε υπέρτατη αρετή. Η μοιχεία, σε θανάσιμο αμάρτημα. Για τη γυναίκα.
ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΑΣ- Οι συμβολισμοί της «Ορέστειας»
Στον ελλαδικό χώρο, η ανατροπή επήλθε στη μέση χαλκοκρατία, ανάμεσα στο 1900 και 1600 πΧ. Με τη γυναίκα, παρ’ όλα αυτά, να παραμένει σεβαστή στο βάθρο της αντρικής συνείδησης. Στη μυκηναϊκή κοινωνία, η γυναίκα είχε τα δικά της όπλα, μετείχε στο κυνήγι και έκοβε κοντά τα μαλλιά της, να μην την εμποδίζουν στο τρέξιμο. Με την πατριαρχική να εξελίσσεται στο καθεστώς που τα ομηρικά έπη παρουσιάζουν ανάγλυφο. Χωρίς να εξαλειφτεί ποτέ η ανάμνηση της ισχυρής μητριαρχικής γραμμής στην ανίχνευση της συγγένειας: Ήταν το 458 πΧ όταν στην Αθήνα διδάχτηκε η τριλογία του Αισχύλου «Ορέστεια». Τα διδάγματά τον ανέδειξαν νικητή. Σ’ αυτήν, οι Ερινύες εμφανίζονται να κυνηγούν τον Ορέστη επειδή σκότωσε «όμαιμη» γυναίκα, τη μητέρα του Κλυταιμνήστρα, άσχετα με το ότι εκείνη είχε σκοτώσει τον Αγαμέμνονα, άντρα της και πατέρα του Ορέστη, αλλά όχι όμαιμη.
Ο στίχος 605 των Ευμενίδων αναφέρει: «Ουκ ην όμαιμος φωτός ον κατέκτανεν» («Δεν ήταν από αίμα συγγενής της ο άντρας που σκότωσε»). Οι Ερινύες όμως ήταν «αρχαίες θεές», εκπροσωπούσαν έναν παλιό και ξεπερασμένο πια κόσμο. Η εμφάνιση της Αθηνάς, της θεάς που εξέφραζε τη νέα αντίληψη και που, διόλου συμπτωματικά, δεν είχε γεννηθεί από μητέρα, αλλά από το κεφάλι του Δία, είναι και για τον Αισχύλο καταλυτική. Η επέμβασή της γίνεται αιτία να αθωωθεί ο Ορέστης, σημαίνοντας ταυτόχρονα και την επικράτηση της πατρικής γραμμής συγγένειας. Και για το λόγο ότι ο Ορέστης το θάνατο του πατέρα του εκδικήθηκε, σκοτώνοντας τη μάνα του.
Η υποταγή της γυναίκας
Ακόμα και σήμερα, στη μωαμεθανική Αίγυπτο, τουλάχιστον, ο άντρας μπορεί ατιμώρητα να σκοτώσει τη μοιχαλίδα γυναίκα του. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για το μοιχό άντρα. Αν η γυναίκα του τον σκοτώσει, δικάζεται για φόνο. Με τη δικαιολογία ότι μπορεί να έπιασε τον άντρα της στο κρεβάτι με μιαν άλλη, αλλά αυτή η άλλη κάλλιστα θα μπορούσε να είναι μια ακόμα σύζυγος του άντρα. Επειδή ο νόμος δεν τον υποχρεώνει να γνωστοποιεί σε καθεμιά από τις συζύγους του πόσες και ποιες έχει.
Στην Αίγυπτο, η ανατροπή συνέβη αρκετά νωρίς. Με τον άντρα να μετατρέπεται σε κυρίαρχο του παιχνιδιού, αλλά η περιουσία να παραμένει ιδιοκτησία της γυναίκας. Με αναπόφευκτο αποτέλεσμα οι Φαραώ να παντρεύονται τις αδερφές τους. Στη Μέση Ανατολή, η ανατροπή πέρασε μέσα από τη διαδικασία εξευτελισμού της γυναίκας, στη Βαβυλώνα με την ιερή πορνεία, την οποία τόσο γλαφυρά περιγράφει ο Ηρόδοτος, καθώς επιζούσε στην εποχή του. Στο Μεσαίωνα επιβίωσε με το δικαίωμα του φεουδάρχη στην πρώτη νύχτα γάμου καθεμιάς από τις «υποτακτικές» της επικράτειας του. Στη σύγχρονη εποχή, η υποταγή της γυναίκας ποικίλλει από τη μουσουλμανική πρακτική ως την πάγια τακτική τα παιδιά να παίρνουν το επώνυμο του πατέρα.
ΕΘΝΟΣ 12-2-06 ΜΠΡΟΥΣΑΛΗΣ ΚΑΡΟΛΟΣ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου