Νεολιθικός οικισμός της 6ης χιλιετίας π Χ σε έργα ΔΕΗ και οδοποιίας στην Κοζάνη και τα Γρεβενά. Θησαυροί στο δρόμο για το ορυχείο

Πλούσια είναι η «σοδειά» των αρχαιολόγων στους νομούς Κοζάνης και Γρεβενών. Σε νεολιθικό οικισμό της 6^ης χιλιετίας πΧ, στη θέση Φυλλοτσαϊρι Μαυροπηγής του δήμου Πτολεμαϊδας, εντοπίστηκαν 5 ταφές και περισυνελέγησαν άνω των 1000 κινητών ευρημάτων, όπως λίθινα πελεκητά εργαλεία, δυο σφραγίδες, 55 ειδώλια, τα περισσότερα γυναικείων μορφών, αλλά και ζωόμορφα, όπως βούβαλου και ταύρου. Η ανασκαφή πραγματοποιείται με τη χρηματοδότηση της ΔΕΗ, καθώς η περιοχή «βρίσκεται στα όρια ανάπτυξης ορυχείου», όπως σημειώνεται σε ανακοίνωση του ΥΠΠΟ.

Σε άλλη ανασκαφή, που έγινε με αφορμή τη διάνοιξη του δρόμου Μεταμόρφωσης- Βατερού, αποκαλύφτηκαν δύο ανάγλυφες στήλες, η μια ενεπίγραφη, μεγάλων διαστάσεων, που μαρτυρούν την ύπαρξη νεκροταφείου ή ιερού των ρωμαϊκών χρόνων. Όπως σημειώνουν οι αρχαιολόγοι της Λ΄ Εφορείας προϊστορικών και κλασσικών αρχαιοτήτων, που διενεργούν τις ανασκαφές, «ο δρόμος διέρχεται από γνωστό αρχαιολογικό χώρο, στον οποίο από το 2003 αποκαλύφτηκαν 15 λάκκοι τάφων, συλημένων από την αρχαιότητα, και περισυλλέχτηκε ενδιαφέρουσα αττική κεραμική με παραστάσεις σειρήνων, αλόγων και λιονταριών του β’ τετάρτου του 6^ου πΧ αι. που συγκαταλέγεται στα πρωιμότερα δείγματα εισηγμένης αττικής κεραμικής στην Άνω Μακεδονία και δηλώνει τις εμπορικές και πολιτιστικές επαφές της περιοχής με τη νότιο Ελλάδα».

Σημαντικά είναι και τα ευρήματα της ανασκαφής που πραγματοποιείται στη θέση Κνίδης του δήμου Βεντζίου Γρεβενών. Σε μικρή εγκατάσταση περίπου 2 στρεμμάτων της αρχαιότερης νεολιθικής εποχής (α’ μισό της 6^ης χιλιετίας πΧ) βρέθηκε ενδιαφέρουσα γραπτή και εγχάρακτη κεραμική, ζωόμορφα και ανθρωπόμορφα ειδώλια και μεγάλος αριθμός πελεκητών λίθινων εργαλείων. Η ανασκαφή χρηματοδοτείται από την εταιρία ΓΕΩΕΛΛΑΣ ΑΜΜΑΕ, προκειμένου να αποδοθεί ο χώρος στο λατομείο αργίλου.